Τετάρτη, 27 Μαΐου 2020

12 Διαγωνίσματα (στη μειωμένη ύλη)

                         Από τους Π. Κονδύλη - Π.Λατζώνη (http://chemistrytopics.xyz/)

              Για download πατήστε πάνω δεξιά
              Για απαντήσεις πατήστε ΕΔΩ

Τρίτη, 14 Απριλίου 2020

14 Διαγωνίσματα ΧΗΜΕΙΑΣ (για αποφοίτους) με αναλυτικές απαντήσεις

2 (ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ) +  2(ΤΑΧΥΤΗΤΑ) + 2 (ΧΗΜ. ΙΣΟΡΡ) + 3 (ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡ)
2 (ΤΡΟΧΙΑΚΑ) + 3 (ΟΡΓΑΝΙΚΗ) =14 Διαγωνίσματα


Πατήστε πάνω δεξιά για DOWNLOAD

Σημείωση: Λόγω αλλαγής της ύλης κάποια διαγωνίσματα έχουν κατέβει από το ΨΕΒ ή έχουν εμπλουτιστεί με τη νέα ύλη. Η παραπάνω συλλογή είναι πριν την ενσωμάτωση της νέας ύλης γι' αυτό είναι κατάλληλα μόνο για αποφοίτους.

Κυριακή, 12 Απριλίου 2020

11 Διαγωνίσματα ΧΗΜΕΙΑΣ Γ΄ Λυκείου με αναλυτικές απαντήσεις (σύμφωνα με τη μειωμένη ύλη)

11 Διαγωνίσματα ΧΗΜΕΙΑΣ  Γ΄ Λυκείου με αναλυτικές απαντήσεις (σύμφωνα με τη μειωμένη ύλη)  από το ΨΕΒ (Ψηφιακά Εκπαιδευτικά Βοηθήματα) του ΥΠΕΠΘ
1 (Διαμοριακές) 1(Θερμοχημεία) 2 (Ταχύτητα)  2 (Χημ. Ισορ)  3 (Ιοντ. Ισορ) 2 (Ηλ.δομή &ΠΠ)




Για download πατήστε πάνω δεξιά

Πέμπτη, 9 Απριλίου 2020

Η νέα (μειωμένη) ύλη της ΧΗΜΕΙΑΣ

Η πρόταση του ΙΕΠ για την περικοπή της ύλης της Χημείας (σύμφωνα με την εψημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 9-4-2020)
ΚΑΝΕΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ
ΕΚΤΟΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΗ
ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΦ.3  ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΛΑΓΗ (απλώς ενσωμάτωσαν κάποιες προσθήκες που έγιναν στο ΦΕΚ αυτό και αφορούσαν το 3ο ΚΕΦ ΒΛΠ. ΕΔΩ )

Στο ΦΕΚ ΦΕΚ/Β΄/3226/22-08-2019 ήρθαν κατά καιρούς διάφορες αντικρουόμενες διευκρινήσεις για τις ιδιότητες των υγρών.
Η τελευταία χρονικά οδηγία (ΑΡΧΕΣ ΝΟΕΜΒΡΗ 2019) ήταν αυτή:

<<Μετά από προφορική επικοινωνία με το Ι.Ε.Π. σας ενημερώνουμε ότι:
η υποπαράγραφος του 1ου Κεφαλαίου του τεύχους Α' της Χημείας Γ γενικού λυκείου με τίτλο «Ιδιότητες υγρών» που περιλαμβάνει τις ενότητες «Ιξώδες», «Επιφανειακή τάση» και «Τάση ατμών» είναι εντός διδακτέας ύλης.
Επισημαίνεται ότι η ως άνω υποπαράγραφος δεν περιέχει μαθηματικές σχέσεις, ως εκ τούτου α) οι ερωτήσεις σχετικά με το ιξώδες, την επιφανειακή τάση και την τάση ατμών είναι εντός Διδακτέας-Εξεταστέας ύλης,
β) οι ασκήσεις που συνδέονται με την τάση ατμών είναι εκτός Διδακτέας-Εξεταστέας ύλης.>> 

Βέβαια η σημερινή ανακοίνωση δεν επικαλείται πουθενά την παραπάνω οδηγία οπότε Εντός ή Εκτός; 
Προσωπικά τα έχω διδάξει (ακόμα και κάποιες απλές υπολογιστικές)

Και επίσημα από το ΥΠΕΠΘ: ΝΕΑ ΥΛΗ

Παρασκευή, 3 Απριλίου 2020

Επαναληπτικό εκπαιδευτικό υλικό από την ΕΕΧ


Ένωση Ελλήνων Χημικών
Στους ακόλουθους συνδέσμους θα βρείτε επαναληπτικό εκπαιδευτικό υλικό για τάξεις της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όπου διδάσκεται το μάθημα της Χημείας.

Το υλικό αναρτάται με σκοπό να αποτελέσει μια πρακτική και ουσιαστική βοήθεια για τους μαθητές και για τους συναδέλφους σ΄ αυτές τις ιδιαίτερα κρίσιμες στιγμές που περνά η πατρίδα μας.

Ο ιστότοπος θα εμπλουτίζεται συνεχώς με νέο υλικό για κάθε τάξη, ώστε να διευκολύνει την επαφή των μαθητών με την Χημεία και την επανάληψη.





Τετάρτη, 25 Μαρτίου 2020

Πολλαπλής επιλογής ΚΕΦ. 1-3 (Νέα ύλη)


Κεφάλαια 1, 2 και 3

Οι ερωτήσεις είναι συνδεδεμένες με τις απαντήσεις, δηλαδή με κλικ στον αριθμό της ερώτησης μεταφερόμαστε στην απάντηση και με κλικ στον αριθμό της απάντησης επανερχόμαστε στην ερώτηση.

Προσφορά των χημικών Λατζώνη Π. & Κονδύλη Π.

Download  πάνω δεξιά

Σάββατο, 21 Μαρτίου 2020

Τετάρτη, 11 Μαρτίου 2020

11 Μαρτίου Πανελλήνια ημέρα Χημείας


Η σημερινή μέρα εγκαινιάζει και το πρώτο διαδικτυακό μάθημα!
Είμαστε πανέτοιμοι !!

Κουράγιο παιδιά ένας ιούλης είναι 
(ιός=>ιούλης Προς θεού μη πάει το μυαλό σας στον Ιούλιο!!)

Κυριακή, 8 Μαρτίου 2020

Η Χημεία του κορονοϊού 2019-nCoV.

Από τα πολύ καλά άρθρα που κυκλοφούν στο διαδίκτυο
Μπείτε στον κόπο να το μεταφράσετε στη Google (https://translate.google.gr/?hl=el)

Why does soap work so well on the SARS-CoV-2, the coronavirus and indeed most viruses? Because it is a self-assembled nanoparticle in which the weakest link is the lipid (fatty) bilayer.

The soap dissolves the fat membrane and the virus falls apart like a house of cards and "dies", or rather, we should say it becomes inactive as viruses aren’t really alive. Viruses can be active outside the body for hours, even days.

Disinfectants, or liquids, wipes, gels and creams containing alcohol (and soap) have a similar effects but are not really quite as good as normal soap. Apart from the alcohol and soap, the “antibacterial agents” in these products don't affect the virus structure much at all. Consequently, many antibacterial products are basically just an expensive version of soap in terms of how they act on viruses. Soap is the best but alcohol wipes are good when soap is not practical or handy (e.g. office receptions).

But why exactly is soap so good? To explain that, I will take you through a bit of a journey through supramolecular chemistry, nanoscience and virology. I try to explain this in generic terms as much as possible, which means leaving some specialist chemistry terms out. This is a rather long post, but hopefully you enjoy it.

I point out to that while I am expert in supramolecular chemistry and the assembly of nanoparticles, I am not a virologists. The first image here is from an excellent post here which is dense with good virology info: https://t.co/73TurPhxOE?amp=1

I have always been fascinated by viruses as I see them as one of them most spectacular examples of how supramolecular chemistry and nanoscience can converge.

Most viruses consist of three key building blocks: RNA, proteins and lipids.The RNA is the viral genetic material -it is very similar to DNA. The proteins have several roles including breaking into the target cell, assist with virus replication and basically to be a key building block (like a brick in a house) in the whole virus structure.

The lipids then form a coat around the virus, both for protection and to assist with its spread and cellular invasion. The RNA, proteins and lipids self-assemble to form the virus. Critically, there are no strong “covalent” bonds holding these units together.

Instead the viral self-assembly is based on weak “non-covalent” interactions between the proteins, RNA and lipids. Together these act together like a Velcro so it is very hard to break up the self-assembled viral particle. Still, we can do it (e.g. with soap!).

Most viruses, including the coronavirus, are between 50-200 nanometers – so they are truly nanoparticles. Nanoparticles have complex interactions with surfaces they are on. Same with viruses. Skin, steel, timber, fabric, paint and porcelain are very different surfaces.

When a virus invades a cell, the RNA “hijacks” the cellular machinery like a computer virus (!) and forces the cell to start to makes a lot of fresh copies of its own RNA and the various proteins that make up the virus.

These new RNA and protein molecules, self-assemble with lipids (usually readily present in the cell) to form new copies of the virus. That is, the virus does not photocopy itself, it makes copies of the building blocks which then self-assemble into new viruses!

All those new viruses eventually overwhelm the cell and it dies/explodes releasing viruses which then go on to infect more cells. In the lungs, some of these viruses end up in the airways and the mucous membranes surrounding these.

When you cough, or especially when you sneeze, tiny droplets from the airways can fly up to 10 meters (30 ft)! The larger ones are thought to be main coronavirus carriers and they can go at least 2 m (7 ft). Thus – cover your coughs & sneezes people!

These tiny droplets end on surfaces and often dry out quickly. But the viruses are still active! What happens next is all about supramolecular chemistry and how self-assembled nanoparticles (like the viruses) interact with their environment!

Now it is time to introduce a powerful supramolecular chemistry concept that effectively says: similar molecules appear to interact more strongly with each other than dissimilar ones. Wood, fabric and not to mention skin interact fairly strongly with viruses.

Contrast this with steel, porcelain and at least some plastics, e.g. teflon. The surface structure also matter – the flatter the surface the less the virus will “stick” to the surface. Rougher surfaces can actually pull the virus apart.

So why are surfaces different? The virus is held together by a combination of hydrogen bonds (like those in water) and what we call hydrophilic or “fat-like” interactions. The surface of fibres or wood for instance can form a lot of hydrogen bonds with the virus.

In contrast steel, porcelain or teflon do not form a lot of hydrogen bond with the virus. So the virus is not strongly bound to these surfaces. The virus is quite stable on these surface whereas it doesn’t stay active for as long on say fabric or wood.

For how long does the virus stay active? It depends. The SARS-CoV-2 coronavirus is thought to stay active on favourable surfaces for hours, possibly a day. Moisture (“dissolves”), sun light (UV light) and heat (molecular motions) all make the virus less stable.

The skin is an ideal surface for a virus! It is “organic” and the proteins and fatty acids in the dead cells on the surface interact with the virus through both hydrogen bonds and the “fat-like” hydrophilic interactions.

So when you touch say a steel surface with a virus particle on it, it will stick to your skin and hence get transferred onto your hands. But you are not (yet) infected. If you touch your face though, the virus can get transferred from your hands and on to your face.

And now the virus is dangerously close to the airways and the mucus type membranes in and around your mouth and eyes. So the virus can get in…and voila! You are infected (that is, unless your immune system kills the virus).

If the virus is on your hands you can pass it on by shaking someone’s else hand. Kisses, well, that's pretty obvious…It comes without saying that if someone sneezes right in your face you are kind of stuffed.

So how often do you touch your face? It turns out most people touch the face once every 2-5 minutes! Yeah, so you at high risk once the virus gets on your hands unless you can wash the active virus off.

So let’s try washing it off with plain water. It might just work. But water “only” competes with the strong “glue-like” interactions between the skin and virus via hydrogen bonds. They virus is quite sticky and may not budge. Water isn’t enough.

Soapy water is totally different. Soap contains fat-like substances knowns as amphiphiles, some structurally very similar to the lipids in the virus membrane. The soap molecules “compete” with the lipids in the virus membrane. This is more or less how soap also removes normal dirt of the skin (see picture).

The soap molecules also compete with a lot other non-covalent bonds that help the proteins, RNA and the lipids to stick together. The soap is effectively “dissolving” the glue that holds the virus together. Add to that all the water.

The soap also outcompetes the interactions between the virus and the skin surface. Soon the viruses get detached and fall a part like a house of cards due to the combined action of the soap and water. The virus is gone!

The skin is quite rough and wrinkly which is why you do need a fair amount of rubbing and soaking to ensure the soap reaches very crook and nanny on the skin surface that could be hiding active viruses.

Alcohol based products, which pretty includes all “disinfectants” and “antibacterial” products contain a high-% alcohol solution, typically 60-80% ethanol, sometimes with a bit of isopropanol as well and then water + a bit of a soap.

Ethanol and other alcohols do not only readily form hydrogen bonds with the virus material but as a solvent, are more lipophilic than water. Hence alcohol do also dissolve the lipid membrane and disrupt other supramolecular interactions in the virus.

However, you need a fairly high concentration (maybe +60%) of the alcohol to get a rapid dissolution of the virus. Vodka or whiskey (usually 40% ethanol - see picture), will not dissolve the virus as quickly. Overall alcohol is not quite as good as soap at this task.

Nearly all antibacterial products contain alcohol and some soap and this does help killing viruses. But some also include “active” bacterial killing agents, like triclosan. Those, however, do basically nothing to the virus!

To sum up, viruses are almost like little grease-nanoparticles. They can stay active for many hours on surfaces and then get picked up by touch. They then get to our face and infect us because most of us touch the face quite frequently.

Water is not very effective alone in washing the virus off our hands. Alcohol based product work better. But nothing beats soap – the virus detaches from the skin and falls apart very readily in soapy water.

Here you have it – supramolecular chemistry, the way molecules interact with each other (see picture) and nanoscience tell us not only a lot about how the virus self-assembled into a functional active menace, but also how we can beat viruses with something as simple as soap.

Thank you for reading. This started off as a similar post in Icelandic that then took off! So I decided to put in on twitter where it has skyrocketed again. For those that don't use twitter and can't read Icelandic (!), I hope you find this useful. With apologies beforehand for any minor (hopefully) mistakes or over-simplications that I have made on the way.

Palli Thordarson

Σάββατο, 22 Φεβρουαρίου 2020

Γ΄Λυκείου: σ,π δεσμοί - Υβριδισμός


Προτεινόμενοι browsers: Firefox και Edge


σ δεσμοί

1. Η θεωρία δεσμού σθένους για τα μόρια Η2, ΗCl, Br2, H2S και PH3.  Πατήστε  εδώ και επιλέξτε πρώτα Valence Atοmic Orbitals και στη συνέχεια επιλέξτε το μόριο που προτιμάτε.

π δεσμός
2. Επίσης για τη θεωρία δεσμού σθένους (επιλέξτε: valence bond theory)  και για σ,π δεσμούς (επιλέξτε: pi bonding) πατήστε εδώ  Επίσης μπορείτε από στο molecular orbital theory μπορείτε να δείτε για τη θεωρία των μοριακών τροχιακών.

3. Για την  ενέργεια του συστήματος Η-Η σε συνάρτηση με την απόσταση των πυρήνων των δύο ατόμων Η μπορείτε να δείτε εδώ
Η ενέργεια του συστήματος Η-Η σε συνάρτηση με την απόσταση των πυρήνων των δύο ατόμων Η
                                                        
4.  Δείτε  εδώ  κι εδώ πως δημιουργεί υβριδικά τροχιακά (sp3, sp2, sp) το άτομο του άνθρακα.
5. Υβριδικά τροχιακά στο C2 H6 (αιθάνιο), C2H4 (αιθένιο), C2H2 (αιθίνιο) εδώ
6.  Στο video που ακολουθεί φαίνονται τα sp υβριδικά τροχιακά που χρησιμοποιεί το Be (Βηρύλλιο) στην ένωση BeCl2                                        

                      

7.  Στο video που ακολουθεί φαίνονται τα sp2 υβριδικά τροχιακά που χρησιμοποιεί το B (Βόριο) στην ένωση BF

                    

8.  Ερωτήσεις (στα αγγλικά)  στον υβριδισμό: 1234  5

9.  Στο βίντεο που ακολουθεί δείτε όλα τα είδη υβριδισμού (sp3, sp2, sp)
                   

10. Φυσικά υπάρχουν κι άλλα είδη υβριδισμού:
Για sp3d , sp3d2 και τα άλλα γνωστά είδη υβριδισμού πατήστε εδώ

11. Δείτε πως οι πυρήνες όλων των ατόμων στο μόριο του αιθυλενίου βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο και οι πυρήνες όλων των ατόμων στο μόριο του ακετυλενίου βρίσκονται στην ίδια ευθεία-επίπεδο: 
Ακετυλένιο
Αιθυλένιο
Περισσότερα εδώ

12.  Υβριδισμό εμφανίζει και το Ν , Ο κ.λ.π.
Το Ν στη θεμελιώδη κατάσταση έχει ηλεκτρονιακή δομή:
 Αν το άτομο Ν χρησιμοποιούσε στην αμμωνία ΝΗ3 για τον σχηματισμό ομοιοπολικών δεσμών τα τρία αμιγή p ατομικά τροχιακά του, η γωνία του του δεσμού Η-Ν-Η θα ήταν 90 μοίρες. Επειδή όμως η γωνία δεσμού είναι 107,3  μοίρες, συμπεραίνουμε ότι το Ν χρησιμοποιεί sp3 υβριδικά τροχιακά. Με υβριδισμό του 2s και των 2p τροχιακών δημιουργούνται τέσσερα sp3 υβριδικά τροχιακά στα οποία τοποθετούνται 5 e.
 Με επικάλυψη των τριών ημισυμπληρωμένων sp3 υβριδικών τροχιακών με το 1s ατομικό τροχιακό του Η σχηματίζονται 3σ δεσμοί (Ν-Η). Το τέταρτο συμπληρωμένο sp3 υβριδικό τροχιακό καταλαμβάνει την τέταρτη κορυφή του τετραέδρου (μη δεσμικό ζεύγος e)
ΣΗΜ:  Τα παραπάνω δεν αναφέρονται στο σχολικό βιβλίο της Γ΄Λυκείου και ως εκ τούτου το Ν θεωρούμε ότι σχηματίζει "πάντα" δεσμούς με τα τρία p αμιγή τροχιακά π.χ. στο Ν2.  Στην ΝΗ3 όμως όπως βλέπουμε δεν ισχύει αυτό.
Προσομοιώσεις για ενώσεις του Ν και Ο που εμφανίζουν υβριδισμό εδώ κι εδώ

13. Κατεβάστε από εδώ μία παρουσίαση (σε ppsx ) για τον υβριδισμό από το συνάδελφο Σιάπκα Δημήτρη.

Τρίτη, 11 Φεβρουαρίου 2020

Αναλυτικός πίνακας με την κατάταξη σχολών και τμημάτων σε Επιστημονικά Πεδία

Σε ΦΕΚ δημοσιεύθηκε η κατάταξη των Σχολών, των Τμημάτων και των Εισαγωγικών Κατευθύνσεων Τμημάτων στα Επιστημονικά Πεδία.

Πιο αναλυτικά:

1. Οι Σχολές, τα Τμήματα και οι Εισαγωγικές Κατευθύνσεις Τμημάτων των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (Α.Ε.Ι.), των Ανωτάτων Εκκλησιαστικών Ακαδημιών (Α.Ε.Α.), των Ανώτερων Σχολών Τουριστικής Εκπαίδευσης (Α.Σ.Τ.Ε.) του Υπουργείου Τουρισμού, των Σχολών των Ανωτάτων Στρατιωτικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (Α.Σ.Ε.Ι.) και Ανώτερων Στρατιωτικών Σχολών Υπαξιωματικών (Α.Σ.Σ.Υ.), των Σχολών της Αστυνομικής και Πυροσβεστικής Ακαδημίας, της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού (Α.Ε.Ν.) καθώς και των Σχολών Δοκίμων Σημαιοφόρων Λ.Σ. και Λιμενοφυλάκων, κατατάσσονται, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4 του ν. 4186/2013 (Α ́193) όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 4 του άρθρου 100 του ν. 4610/2019 (Α ́70) και αντικαταστάθηκε εκ νέου με το άρθρο 165 παρ. 1 του ν. 4635/2019 (Α’ 167), στα τέσσερα (4) Επιστημονικά Πεδία όπως αυτά ορίζονται με τις διατάξεις του άρθρου 4Α του ν. 4186/2013 (Α ́193) όπως αυτό προστέθηκε με την παρ. 5 του άρθρου 100 του ν. 4610/2019 (Α ́70), ως εξής:

1ο Επιστημονικό Πεδίο: Ανθρωπιστικές, Νομικές και Κοινωνικές Επιστήμες
2ο Επιστημονικό Πεδίο: Θετικές και Τεχνολογικές Επιστήμες
3ο Επιστημονικό Πεδίο: Επιστήμες Υγείας και Ζωής
4ο Επιστημονικό Πεδίο: Επιστήμες Οικονομίας και Πληροφορικής.

2. Οι Σχολές, τα Τμήματα και οι Εισαγωγικές Κατευθύνσεις Τμημάτων της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού που κατατάσσονται σε κάθε ένα από τα ανωτέρω Επιστημονικά Πεδία είναι:

Κυριακή, 2 Φεβρουαρίου 2020

24 διαγωνίσματα & 415 Πολλαπλής Επιλογής για αποφοίτους (παλιά ύλη) με τις απαντήσεις


  • 24 διαγωνίσματα Χημείας Γ΄Λυκείου (για τους αποφοίτους-παλιά ύλη) με τις απαντήσεις τους, προσφορά των έμπειρων συναδέλφων  Κονδύλη Παναγιώτη και Λατζώνη Πολυνίκη στο site: http://chemistrytopics.xyz/
Για download σε 1 αρχείο όλων των διαγωνισμάτων πατήστε πάνω δεξιά
Απαντήσεις ΕΔΩ


  • 415 Πολλαπλής επιλογής & Απαντήσεις ΕΔΩ

Τρίτη, 28 Ιανουαρίου 2020

34ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Χημείας

Ένωση Ελλήνων Χημικών
Στις 28 Μαρτίου 2020 ημέρα Σάββατο 8.30π.μ. θα διεξαχθει ο 34ος  Πανελλήνιος μαθητικός διαγωνισμός χημείας
Για download πάνω δεξιά
Από τον διαγωνισμό θα επιλεγούν οι 8 μαθητές/τριες που εξετάστηκαν στα θέματα της Γ΄ Λυκείου και οι 3 μαθητές/τριες που εξετάστηκαν στα θέματα της Β’ Λυκείου και έχουν συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη βαθμολογία, καθώς και οι ισοβαθμήσαντες/σασες με αυτούς/ές και όσοι/όσες μετείχαν στην Ολυμπιακή Ομάδα του 2019.
Η Ε.Ε.Χ. θα φροντίσει για την άσκησή τους στη δεύτερη φάση και στη συνέχεια για την επιλογή της τελικής ομάδας των τεσσάρων (4) μαθητών/τριών, η οποία θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην 52η Διεθνή Ολυμπιάδα Χημείας, η οποία θα πραγματοποιηθεί από 6-15 Ιουλίου του 2020 στην Κωνσταντινούπολη. (https://icho2020.tubitak.gov.tr/)

Τετάρτη, 15 Ιανουαρίου 2020

Ρόδιο (Rd): Το μέταλλο που είναι 5 φορές ακριβότερο από τον χρυσό

Αυτό είναι το μέταλλο με το ελληνικό όνομα που είναι 5 φορές πιο ακριβό από το χρυσό
Αναλυτές εκτιμούν πως η τιμή του ροδίου θα ξεπεράσει σύντομα τις 10.000 ευρώ ανά ουγγιά
Με ξέφρενους ρυθμούς συνεχίζεται για μία ακόμα εβδομάδα η άνοδος του πολυτιμότερου μετάλλου που υπάρχει στον πλανήτη Γη και φέρει ελληνικό όνομα. Πρόκειται για το ρόδιο που παγκοσμίως θεωρείται πέντε φορές πιο ακριβό από τον χρυσό. Το εξαιρετικά σπάνιο μέταλλο με το αργυρόχρωμο μεταλλικό χρώμα έχει αυξήσει την τιμή του κατά 32% μέσα στις πρώτες ημέρες του 2020 αγγίζοντας πάλι το υψηλότερο σημείο από το 2008.


Από πού πήρε το όνομά του
Το ρόδιο έχει πάρει το όνομά του από την ελληνική λέξη «ρόδο» που σημαίνει τριαντάφυλλο, επειδή ορισμένα υδατικά διαλύματα αλάτων του έχουν ροζ χρώμα.
Το σπάνιο μέταλλο χρησιμοποιείται κυρίως σε καταλύτες αυτοκινήτων και αυτός είναι και ένας από τους λόγους του υψηλού κόστους του συγκεκριμένου εξαρτήματος. Τα τελευταία χρόνια η ζήτηση του από τις αυτοκινητοβιομηχανίες έχει αυξηθεί κατά 225% ετησίως.  Μόνο τα τελευταία 4 χρόνια η τιμή του έχει αυξηθεί τέσσερις φορές ξεπερνώντας κατά πολύ τις υπόλοιπες πρώτες ύλες που απαιτούνται στον τομέα κατασκευής των αυτοκινήτων. «Το ρόδιο υπόκειται σε μία τρελή μεταβλητότητα. Σπάει κάθε μέρα όλα τα ρεκόρ», δήλωσε στο Bloomberg ο Αντόνιο Μπερλίν, επικεφαλής της ανάλυσης και ανάπτυξης της αγοράς της Νικελίλ Norilsk της Ρωσίας. Η ρωσική εταιρεία εξορύσσεται περίπου το 10% του συνόλου του ροδίου. Εκτός από τη Ρωσία, ρόδιο έχουν ακόμα η Νότια Αφρική και ο Καναδάς.

Γιατί εκτοξεύτηκαν οι τιμές
Οι αυστηρότερες προδιαγραφές για τις εκπομπές ρύπων των αυτοκινήτων οδήγησαν στην εκτόξευση των τιμών ξεπερνώντας τα 8.000 δολάρια ανά ουγγιά (28.3 γραμμάρια). Αναλυτές και έμποροι βασικών προϊόντων λένε ότι το μέταλλο θα μπορούσε να ξεπεράσει το ρεκόρ των 10.000 δολαρίων που σημειώθηκε το 2008. Το ρόδιο θεωρείται ευγενές μέταλλο μαζί με το ρουθήνιο, το ιρίδιο, το παλλάδιο, τον άργυρο, το όσμιο, το λευκόχρυσο και το χρυσό. Ανακαλύφθηκε το 1803 από τον Αγγλο χημικό Γουόλλαστον στα κατάλοιπα επεξεργασίας μεταλλευμάτων λευκόχρυσου. Είναι το σπανιότερο μη ραδιενεργό χημικό στοιχείο στη Γη


Πέμπτη, 2 Ιανουαρίου 2020

Κοβάλτιο (Co): η «σκοτεινή» πλευρά του μετάλλου που κουβαλάμε στις τσέπες μας

Την ώρα που οι περισσότεροι απολαμβάνουμε τα πολλαπλά και αναντίρρητα οφέλη των «έξυπνων τηλεφώνων», ανήλικα παιδιά στην Κεντρική Αφρική δουλεύουν κάτω από άθλιες συνθήκες προκειμένου να εξορύξουν το κοβάλτιο: το πολύτιμο μέταλλο, που μπαίνει (και) στις μπαταρίες των smartphones.

 Στις 10 Σεπτεμβρίου παρουσιάστηκαν0 iPhone 11:
 Αυτό είναι τo πολυαναμενόμενο smartphone της Apple (vid) | Έθνος τα τρία νέα μοντέλα του iPhone 11 από την Apple, δημιουργώντας νέες υψηλές προσδοκίες στους δυνητικούς αγοραστές του αλλά και στους tech-maniacs.
     Η καινούρια αυτή κυκλοφορία έρχεται να προστεθεί στην «αλυσίδα» όχι μόνο των προηγούμενων μοντέλων της σειράς, αλλά και της επιταχυνόμενης ανάπτυξης της αγοράς των «έξυπνων τηλεφώνων»Global Intelligent Phones Market 2018-2022 | technavio (smartphones), η έντονη διείσδυση και η πολύπλευρη χρησιμότηταUS Smartphone Use in 2015 – Chapter Two: Usage and Attitudes Toward Smartphones | Pew Research Center των οποίων έχει καταστεί κάτι παραπάνω από εμφανής στην καθημερινή μας ζωή. Σύμφωνα με μία σχετικά πρόσφατη έρευναSmartphone Ownership Is Growing Rapidly Around the World, but Not Always Equally | Pew Research Center του Pew Research Center, «η κατοχή smartphone αναπτύσσεται ταχύτατα σε όλον τον κόσμο, αλλά όχι πάντοτε ίσα», μια και η χρήση της τεχνολογίας είναι πιο συνηθισμένη στις αναπτυγμένες χώρες και μεταξύ των νεότερων και πιο μορφωμένων ανθρώπων.
Η κατοχή smartphones σε 18 προηγμένες οικονομίες και σε 9 αναδυόμενες οικονομίες. [Pew Research Center]
    
Ειδικότερα, όπως φαίνεται στην παραπάνω εικόνα, ανάμεσα σε 18 αναπτυγμένες οικονομίες, ένα μέσο ποσοστό της τάξεως του 76% διαθέτει smartphone (το αντίστοιχο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες δεν ξεπερνά το 45%), με την Ελλάδα να βρίσκεται στην 18η και τελευταία θέση του πίνακα, μια και περίπου 6 στους 10 ανθρώπους δηλώνουν ότι έχουν «έξυπνο κινητό».
Ενδεικτικό είναι, επίσης, ότι ο αριθμός των χρηστών smartphone παγκοσμίως αυξήθηκε από 2,5 δισ. το 2016 σε 3,3 δισ. το 2019, και προβλέπεται ότι θα φτάσει τα 3,8 δισ. το 2021, σύμφωνα με το παρακάτω γράφημα του NewzooNewzoo. Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, περισσότεροι από τους μισούς χρήστες προέρχονται από χώρες της Ασίας.
Ο αριθμός (σε δισεκ.) των ενεργών χρηστών smartphone παγκοσμίως από το 2016 μέχρι το 2021 και ο επιμερισμός ανά ήπειρο. [Newzoo]
Μπορεί, βέβαια, τα προαναφερθέντα ευρήματα να φαντάζουν εύλογα και να μην προκαλούν ιδιαίτερη εντύπωση, όμως αυτό που δεν είναι εξίσου γνωστό είναι μία ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη και «σκοτεινή» πτυχή στην παραγωγή των smartphones: εκείνη της μπαταρίας τους, η κατασκευή της οποίας εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από το μέταλλο κοβάλτιο. Το κουβάρι αυτής της ιστορίας θα ξετυλίξουμε στις ακόλουθες γραμμές.
Τι είναι το κοβάλτιο και πού χρησιμοποιείται
Το κοβάλτιο (Co) αποτελεί χημικό στοιχείο (με ατομικό αριθμό 27 στον περιοδικό πίνακαΠεριοδικός Πίνακας), κατατάσσεται στην κατηγορία των μετάλλων και βρίσκεται στον φλοιό της Γης, τις περισσότερες φορές μαζί με μικρές ποσότητες νικελίου, σιδήρου και χαλκού.
Θραύσμα 99% καθαρού κοβαλτίου. [Wikipedia]
Η απόσπασή του από τα ορυκτά του και η λήψη του ως καθαρού μετάλλου πραγματοποιείται με τη μέθοδο της ηλεκτρόλυσηςΗλεκτρόλυση. Έχει αργυρόλευκο χρώμα, εμφανίζει μαγνητικές ιδιότητες και σχηματίζει, από κοινού με άλλα χημικά στοιχεία, διάφορες ενώσεις, όπως το οξείδιο του κοβαλτίου (CoO) και το χλωριούχο κοβάλτιο (CoCl2). Επιπρόσθετα, εντοπίζεται σε πολύ μικρές ποσότητες σε ζωικούς και φυτικούς οργανισμούς, καθώς αποτελεί συστατικό της βιταμίνης Β12 (εξού και είναι γνωστή και ως κοβαλαμίνηVitamin B12).
Παραδείγματα γυάλινων σκευών, τα οποία έχουν χρωματιστεί με το μπλε του κοβαλτίου. [Wikipedia]
Όσον αφορά τις χρήσεις του, το κοβάλτιο παρουσιάζει πληθώρα εφαρμογώνCobalt Uses | Cobalt Institute, καθώς χρησιμοποιείται στην κατασκευή εργαλείων λείανσης και κοπής, στις λεπίδες των τουρμπινών, στους μαγνήτες και σε τεχνητές αρθρώσεις ισχίου και γονάτου. Παράλληλα, το περίφημο «μπλε του κοβαλτίουCobalt blue» (παρασκευάζεται μέσω σύντηξης οξειδίου του κοβαλτίου και οξειδίου του αργιλίου) έχει χρησιμοποιηθεί, από την αρχαιότητα κιόλας, ως χρωστικός παράγοντας σε κεραμικά και πορσελάνινα σκεύη, κοσμήματα και βαφές.

Οι σύγχρονες εφαρμογές του
Τα τελευταία χρόνια, υπό το φως της λεγόμενης «ψηφιακής επανάστασης», το κοβάλτιο ως εμπόρευμα έχει αποκτήσει μεγάλη σημασία. Κι αυτό, διότι συνιστά απαραίτητο υλικό για την κατασκευή των επαναφορτιζόμενων μπαταριών ιόντων λιθίουLithium-ion battery στα smartphones, τα tablets και τα laptops, καθώς επίσης και της μπαταρίας των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Η μεγάλη αξία του κοβαλτίου επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι συγκαταλέγεται ανάμεσα στις «καίριας σημασίας πρώτες ύλες» για την οικονομία της Ευρώπης και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στη σχετική έκθεση της Ευρωπαϊκής ΕπιτροπήςCritical raw materials | European Commission. Με δεδομένη, λοιπόν, την ανάπτυξη της αγοράς των μπαταριών των ηλεκτροκίνητων οχημάτωνΗ νέα μεγάλη αγορά θα είναι οι μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων | Η Καθημερινή και την απαίτηση για όλο και πιο προηγμένα «έξυπνα τηλέφωνα», θεωρείται σίγουρο ότι η ζήτηση για το κοβάλτιο θα αυξηθεί
τα επόμενα χρόνια. Τη βάσιμη αυτή εικασία συμμερίζεται και το Bloomberg, σύμφωνα με το οποίοElectric Car Revolution Could Stall on Cobalt Shortage | Bloomberg Environment «μέχρι το 2030, η παγκόσμια ζήτηση για κοβάλτιο θα μπορούσε να είναι 47 φορές μεγαλύτερη» σε σύγκριση με σήμερα.
Η ποσότητα κοβαλτίου που περιέχεται στα smartphones, τα laptops και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. [Washington Post]

Ο μεγαλύτερος παραγωγός του πολύτιμου κοβαλτίου
Αποθέματα κοβαλτίου εντοπίζονται σε διάφορες χώρες ανά την υφήλιο, όπως, για παράδειγμα στη Ζάμπια, την Αυστραλία και την Κούβα. Ωστόσο, το κράτος που κατέχει μακράν τη «μερίδα του λέοντος» είναι η Δημοκρατία του Κονγκό, η οποία με βάση τα τελευταία στοιχείαCobalt | United States Geological Survey του United States Geological SurveyUnited States Geological Survey (USGS), εξορύσσει και παρέχει περισσότερο από το 60% της παγκόσμιας παραγωγής κοβαλτίου. Το συγκεκριμένο ποσοστό γίνεται ακόμη πιο κατανοητό αν λάβουμε υπόψη πως τα αποθέματα του Κονγκό σε κοβάλτιο υπολογίζονται –σύμφωνα πάντα με την USGS– σε 3,4 εκατ. τόνους, την ίδια στιγμή που, με εξαίρεση την Αυστραλία (1,2 εκατ. τόνοι), καμία άλλη χώρα δεν διαθέτει πάνω από 500.000 τόνους κοβαλτίου στο υπέδαφός της.
Ο επιμερισμός της παγκόσμιας παραγωγής κοβαλτίου το 2018. [Reuters]
Επιπλέον, όπως αποτυπώνεται στο ακόλουθο γράφημα, η εξόρυξη κοβαλτίου στη χώρα της Κεντρικής Αφρικής έχει αυξηθεί ραγδαία την τελευταία δεκαετία, φτάνοντας, την περσινή χρονιά, στον αριθμό-ρεκόρ των 90.000 τόνων.
H εξελικτική πορεία της παραγωγής εξόρυξης κοβαλτίου στο Κονγκό κατά τη δεκαετία 2008-2018. [Statista]
Πρόκειται, συνεπώς, για μία τάση συνεχώς ανοδική που «τροφοδοτείται» από την εκθετική ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας και τις νέες ανάγκες που προκύπτουν από αυτήν· ανάγκες όμως που για να εκπληρωθούν, προϋποθέτουν ένα επώδυνο τίμημα για ορισμένους μη προνομιούχους συνανθρώπους μας.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα «θυσία» στον βωμό (και) των smartphones
Καθώς η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αποτελεί, όπως είδαμε, τον μεγαλύτερο παραγωγό κοβαλτίου διεθνώς, ήταν κάτι παραπάνω από αναμενόμενο ότι ισχυρές πολυεθνικές εταιρείες – δραστηριοποιούμενες στους τομείς της εξόρυξης, της τεχνολογίας και της αυτοκινητοβιομηχανίας – θα ήθελαν να εκμεταλλευτούν το πλούσιο υπέδαφος του φτωχού αφρικανικού κράτους και να αποκτήσουν το πολύτιμο για τις ίδιες μέταλλο. Κινέζοι έμποροι αγοράζουν κοβάλτιο από τους χιλιάδες ντόπιους χειρώνακτες μεταλλωρύχους («artisanal miners») που επιστρατεύονται για τον σκοπό αυτό και, εν συνεχεία, το πωλούν στην Congo Dongfang Mining (CDM), τη θυγατρική της κινεζικής εξορυκτικής εταιρείας Zhejiang Huayou CobaltHuayou Cobalt. Όπως επισημαίνει σχετική έρευναΠαιδική εργασία πίσω από smartphones | Διεθνής Αμνηστία της Διεθνούς Αμνηστίας (δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2016), οι προαναφερθείσες εταιρείες «κατεργάζονται το κοβάλτιο πριν το πουλήσουν σε τρεις κατασκευαστές εξαρτημάτων μπαταρίας στην Κίνα και στη Νότια Κορέα. Με τη σειρά τους εκείνοι πωλούν κοβάλτιο σε κατασκευαστές μπαταρίας, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι προμηθεύουν εταιρίες τεχνολογίας και αυτοκινήτων, συμπεριλαμβανομένων των εταιρειών Apple, Microsoft, Samsung, Sony, Daimler και Volkswagen». Η εν λόγω αλυσίδα εφοδιασμού απεικονίζεται με σαφήνεια στην παρακάτω εικόνα.
Η «διαδρομή» που ακολουθεί το κοβάλτιο από την εξόρυξη του μέχρι τη χρήση του σε μπαταρίες τεχνολογικών συσκευών και αυτοκινήτων. [Διεθνής Αμνηστία]
Την κινεζική επικυριαρχίαΓιατί η Αφρική μαθαίνει κινέζικα στα ορυχεία περιοχών όπως η νότια επαρχία της ΚατάνγκαKatanga Province, επαληθεύει και επιτόπια έρευναIs your phone tainted by the misery of the 35,000 children in Congo's mines? | The Guardian του Σιντάρτ ΚαράSiddharth Kara για λογαριασμό του Guardian, ο οποίος εκτιμά, με βάση τα στοιχεία που συγκέντρωσε, ότι «υπάρχουν περισσότεροι από 255.000 εργάτες εξόρυξης κοβαλτίου στη Δημοκρατία του Κονγκό, από τους οποίους τουλάχιστον 35.000 είναι παιδιά, κάποια και έξι ετών».
Παιδί-εργάτης σε ορυχείο του Κονγκό. Η χώρα παράγει τη μισή ποσότητα του κοβαλτίου που χρησιμοποιείται παγκοσμίως. [humanium.org]
Μάλιστα, το πιο σοβαρό κομμάτι από το παζλ της ιστορίας είναι οι κάθε άλλο παρά ιδανικές συνθήκες εργασίας, κάτω από τις οποίες δουλεύουν οι γηγενείς μεταλλωρύχοι. Οι άνθρωποι αυτοί θα ξυπνήσουν από τις 5 τα ξημερώματα και θα δουλέψουν έως και 12 ώρες (αν όχι παραπάνω), σκάβοντας μακριές σήραγγες για να βρουν το κοβάλτιο και, ύστερα, θα κουβαλήσουν σάκους με πέτρες για να πληρωθούν από 1 έως 9 (στην καλύτερη) δολάρια την ημέρα. Ευρισκόμενα στην απόλυτη φτώχεια κι εξαθλίωση, πολλά παιδιά δεν πηγαίνουν σχολείο, στην προσπάθειά τους να συντηρήσουν τις οικογένειές τους με τα πενιχρά χρήματα που κερδίζουν μέσα από μία άκρως εκμεταλλευτική και ταπεινωτική για τους ίδιους δουλειά. Ταυτόχρονα, οι σκαφτιάδες («creuseurs» όπως αποκαλούνται) κινδυνεύουν με σοβαρά προβλήματα υγείας ή/και με πιθανά θανατηφόρα δυστυχήματα, καθώς, σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, «η μεγάλη πλειοψηφία των μεταλλωρύχων εργάζεται τις περισσότερες ώρες της ημέρας χωρίς ούτε τον πιο βασικό προστατευτικό εξοπλισμό, όπως γάντια, ρούχα εργασίας ή μάσκες προσώπου ώστε να προστατευτούν από πιθανή ασθένεια των πνευμόνων και του δέρματός τους». Το θέμα έχουν φωτίσει και στηλιτεύσει με αποκαλυπτικές έρευνες αρκετά δημοσιογραφικά μέσα, όπως το CBSCBS News finds children mining cobalt for batteries in the Congo | CBS This Morning, το FortuneBlood, Sweat, and Batteries | Fortune και η Washington PostCobalt mining for lithium ion batteries has a high human cost | The Washington Post, και ΜΚΟ όπως το HumaniumChild labor in the mines of the Democratic Republic of Congo | Humanium.




Με βάση τα παραπάνω, γίνεται πρόδηλο ότι στα ορυχεία του κοβαλτίου καταστρατηγούνται όχι μόνο βασικά ατομικά δικαιώματα (στην υγεία, την εκπαίδευση, κ.ά.), αλλά και η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του ΠαιδιούConvention on the Rights of the Child | United Nations Human Rights, ουσιαστικός σκοπός της οποίας είναι και η καταπολέμηση του φαινομένου της παιδικής εργασίας.


Τι (δεν) απαντούν/κάνουν η κυβέρνηση και οι εταιρείες

Στα τέλη Αυγούστου του 2017, ενάμιση χρόνο μετά τη δημοσιοποίηση της εκτενούς έκθεσης της Διεθνούς Αμνηστίας“This is what we die for” – Human Rights Abuses in the Democratic Republic of the Congo Power the Global Trade in Cobalt | Amnesty International, που έγινε σε συνεργασία με το AfrewatchAfrican Resources Watch (AfreWatch) | ESCR-Net, για το ζήτημα της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα ορυχεία του Κονγκό, η κυβέρνηση της χώρας δεσμεύτηκεDemocratic Republic of Congo: Government must deliver on pledge to end child mining labour by 2025 | Amnesty International ότι θα εξαλείψει την παιδική εργασία στον εξορυκτικό τομέα μέχρι το 2025. Παρόλα αυτά, οι μέχρι στιγμής ενέργειες δεν έχουν οδηγήσει σε χειροπιαστά αποτελέσματα. Μολονότι έχει θεσπιστεί Κώδικας Παιδικής ΠροστασίαςLoi n° 09/001 du 10 janvier 2009 portant protection de l'enfant | leganet.cd ήδη από το 2009 και το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο έχει ισχυροποιηθεί από την κυβέρνηση του Κονγκό, η προσπάθεια δεν έχει συνοδευτεί από συμπληρωματικά πρακτικά μέτρα (π.χ. επιθεωρήσεις εργασίας) που θα συνεισέφεραν ουσιαστικά στην καταπολέμηση του φαινομένου, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε έρευνα2017 Finding on the Worst Forms of Child Labor: Democratic Republic of the Congo | Bureau of International Labor Affairs του αμερικανικού Γραφείου για Ζητήματα Παγκόσμιας ΕργασίαςAbout us | US Department of Labor. Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληγε και η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, τονίζοντας ότι «η συντριπτική πλειοψηφία της χειρωνακτικής εξόρυξης λαμβάνει χώρα σε μη εξουσιοδοτημένες περιοχές, όπου η κυβέρνηση δεν κάνει σχεδόν τίποτα για να ρυθμίσει την ασφάλεια και τις εργασιακές συνθήκες στις οποίες δουλεύουν οι μεταλλωρύχοι». Ο θάνατος 43 μεταλλωρύχωνDR Congo mine collapse death toll rises to 43 | Al Jazeera σε ορυχείο της πόλης Kolwezi τον περασμένο Ιούνιο αποδεικνύει, δυστυχώς, του λόγου το αληθές.

Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, τόσο η Διεθνής Αμνηστία όσο και η Washington PostCompanies respond to questions about their cobalt supply chains | The Washington Post απευθύνθηκαν με ερωτήματα προς τις εμπλεκόμενες εταιρείες για τις ευθύνες που έχουν αναφορικά με τις δραστηριότητες που συνδέονται με τα προϊόντα τους. Στην έρευνα της Διεθνούς Αμνηστίας, «πολλές εταιρείες αρνήθηκαν ότι προμηθεύονταν κοβάλτιο από τη Δημοκρατία του Κονγκό ή/και την Huayou Cobalt, παρόλο που είναι καταχωρημένες ως πελάτες στα εταιρικά έγγραφα των κατασκευαστών μπαταρίας». Άλλες εταιρείες (όπως η Sony και η Daimler) δήλωσαν ότι «δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσουν» την προέλευση του κοβαλτίου στα προϊόντα τους ενώ, συγχρόνως, δεν παρείχαν συγκεκριμένα στοιχεία για επισταμένη έρευνα, στην οποία ισχυρίζονταν ότι προέβησαν. Ως προς τις ερωτήσεις της Washington Post, η Huayou Cobalt απαντώντας στην εφημερίδα «παραδέχθηκε ότι είχε ανεπαρκή επίγνωση για τη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού» και η κατασκευάστρια αυτοκινήτων BMW ότι «αγοράζει μπαταρίες από την προμηθεύτριά της Samsung SDI» που «μόνο ένα μέρος του κοβαλτίου» που περιέχουν προέρχεται από το Κονγκό. Συμπληρωματικά, άλλες εταιρείες απάντησαν γενικόλογα ότι δεν ανέχονται παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ότι θα προβούν σε ανάλογες ενέργειες.
Ευθύνες επιχειρήσεων ως προς τις αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών
Σύμφωνα με την οδηγία του ΟΟΣΑ «για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη διαχείριση των αλυσίδων εφοδιασμού ορυκτών από περιοχές συγκρούσεων και υψηλού κινδύνου», «οι επιχειρήσεις θα πρέπει να λαμβάνουν εύλογα μέτρα και να καταβάλλουν καλόπιστες προσπάθειες για την άσκηση δέουσας επιμέλειας με σκοπό τον εντοπισμό και την πρόληψη ή τον μετριασμό τυχόν κινδύνων αρνητικών επιπτώσεων που συνδέονται με τις συνθήκες εξόρυξης των ορυκτών και τις σχέσεις με τους προμηθευτές που δραστηριοποιούνται σε περιοχές συγκρούσεων ή υψηλού κινδύνου». Κι αυτό, διότι, όπως αναγνωρίζει ο ΟΟΣΑ, «παρά την κατακερματισμένη διαδικασία παραγωγής στην αλυσίδα εφοδιασμού, και ανεξάρτητα από τη θέση τους ή την επιρροή που ασκούν στους προμηθευτές, οι επιχειρήσεις δεν προστατεύονται από τον κίνδυνο να συμβάλουν ή να συνδεθούν με αρνητικές επιπτώσεις που εμφανίζονται σε διάφορα σημεία της αλυσίδας εφοδιασμού ορυκτών».

Μεταξύ άλλων, λοιπόν, οι επιχειρήσεις οφείλουν:


«να γνωστοποιούν με σαφήνεια, στους προμηθευτές και στο κοινό, την πολιτική τους για την αλυσίδα εφοδιασμού ορυκτών που προέρχονται από περιοχές συγκρούσεων και υψηλού κινδύνου»
«να δημιουργούν ένα σύστημα ελέγχων και διαφάνειας επί της αλυσίδας εφοδιασμού ορυκτών»
«να εδραιώνουν έναν μηχανισμό καταγγελιών, σε επίπεδο επιχειρήσεων ή κλάδου, ως σύστημα αφύπνισης και έγκαιρης προειδοποίησης»
«να εντοπίζουν τους κινδύνους στην αλυσίδα εφοδιασμού τους» και «να αξιολογούν τους κινδύνους αρνητικών επιπτώσεων με βάση τα πρότυπα της πολιτικής τους»
«να αναφέρουν τα ευρήματα της αξιολόγησης κινδύνων στην αλυσίδα εφοδιασμού στην καθορισμένη ανώτερη διοικητική μονάδα της επιχείρησης»
«εφαρμόζουν σχέδιο διαχείρισης κινδύνων, να εποπτεύουν και να παρακολουθούν τις επιδόσεις των προσπαθειών μετριασμού των κινδύνων» και
«να δημοσιοποιούν έκθεση σχετικά με τις οικείες πολιτικές και πρακτικές δέουσας επιμέλειας στην αλυσίδα εφοδιασμού».Ευθύνες επιχειρήσεων ως προς τις αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών
Σχεδόν δύο χρόνια μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Διεθνούς Αμνηστίας, λίγες εταιρείες, σύμφωνα με την ίδιαIndustry giants fail to tackle child labour allegations in cobalt battery supply chains | Amnesty International, έχουν αναλάβει επαρκή δράση (δημοσιοποίηση προμηθευτών, διενέργεια ερευνών κλπ), οδηγώντας στην παραδοχή ότι «οι βιομηχανικοί γίγαντες αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τους ισχυρισμούς για παιδική εργασία στις αλυσίδες εφοδιασμού μπαταριών με κοβάλτιο». Η πλέον πρόσφατη δημόσια τοποθέτησηDRC: Crisis in Mines Requires Sustainable Solution | Amnesty International Public Statement της ΜΚΟ (Ιούλιος 2019) θέτει ξανά τις εταιρείες προ των ευθυνών τους και τις καλεί προς μία «βιώσιμη λύση».

Επομένως, το κεντρικό συμπέρασμα που συνάγεται είναι πως οι περισσότερες εταιρείες δεν δείχνουν πρόθυμες να «βάλουν το μαχαίρι στο κόκαλο», λαμβάνοντας δραστικά μέτρα για την πάταξη του φαινομένου και την ενίσχυση της διαφάνειάς τους. Ή, για να το πούμε με τα λόγια του Μαρκ Ντάμετ, ερευνητή Επιχειρήσεων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Διεθνούς Αμνηστίας, «χωρίς νόμους που να απαιτούν από τις εταιρείες να ελέγχουν και να αποκαλύπτουν δημόσια πληροφορίες ως προς το από πού προμηθεύονται ορυκτά καθώς και τους προμηθευτές τους, οι εταιρείες μπορούν να συνεχίσουν να επωφελούνται από τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι κυβερνήσεις πρέπει να βάλουν ένα τέλος σε αυτήν την έλλειψη διαφάνειας, που επιτρέπει στις εταιρείες να κερδίζουν από την αθλιότητα».

Το «μέλλον» της παραγωγής κοβαλτίου
Αν και δεν μπορούν να υπάρξουν τελεσίδικες απαντήσεις, θεωρείται βέβαιο ότι η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό θα παραμείνει ο κυρίαρχος παραγωγός στην παγκόσμια αγορά του κοβαλτίου. Οι πιέσεις θα αυξηθούν, δεδομένης της αυξημένης ζήτησης για μπαταρίες, ωστόσο οι εξελίξεις ενδέχεται να οδηγήσουν τις εταιρείες σε αναζήτηση νέων πηγών, όπως, λόγου χάρη, στην Αυστραλία
Μπαταρίες ιόντων λιθίου (Li-ion). [Twitter]

Παράλληλα, ένα πιο αισιόδοξο σενάριο έχει αρχίσει να ξεπροβάλλει, βάσει του οποίου η τεχνολογία των μπαταριών ιόντων λιθίου θα μπορούσεChallenges and Prospects of Lithium–Sulfur Batteries | ACS Publications να αντικατασταθεί, στο μέλλον, από τις μπαταρίες θείου λιθίουLithium-sulfur battery, λόγω της υψηλότερης ενεργειακής πυκνότητας των τελευταίων και του μικρότερου κόστους του θείου, ή από μπαταρίες που περιέχουν νάτριοCalcium battery may end reliance on lithium | Asia Times ή μαγνήσιοMight Magnesium Replace Lithium? | Design News, καθιστώντας έτσι το κοβάλτιο περιττό. Μέχρι όμως να συμβεί αυτό, εμείς θα ψάχνουμε το επόμενο καινούριο smartphone που θα έχει «καλύτερη μπαταρία», αλλά θα «κουβαλά» το μαρτύριο ενός παιδιού-σκλάβου που χώθηκε στα έγκατα της γης για χάρη της τεχνολογικής μας απληστίας.
ΠΗΓΗ: insidestory.gr (Δημήτρης Παπακυριακού)